Kinh tế Việt Nam – Từ hàng hóa đến trình độ công nhân

Trong bản báo cáo mới nhất, Tổ chức Thương mại và Phát triển của Liên Hiệp Quốc khuyến cáo các nước đang phát triển nên cảnh giác về những rủi ro kinh tế, vì cho dù tình hình kinh tế của các nước này rất thuận lợi, nhưng những yếu tố rủi ro không lường trước được vẫn có thể xảy ra. Theo bản báo cáo thì giá cả các mặt hàng quan trọng đang ở thế thuận lợi cho thương mại và tăng trưởng của các nước nghèo, nhưng kinh tế thế giới có thể gặp tác động xấu do thị trường địa ốc trì trệ của Mỹ. Báo cáo khuyên các nước nghèo không nên quá quan tâm vào việc ký những hiệp định mậu dịch song phương với các nước giàu, mà nên tập trung vào việc hội nhập với những nước trong khu vực có cùng trình độ phát triển. Khu chế xuất Tân Thuận   Mỹ sẽ vẫn tiếp tục nhập siêu nếu doanh nghiệp và công chúng Mỹ vẫn chuộng hàng Việt Nam Theo kế hoạch, thượng tuần tháng 11, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Carlos Gutierrez, nhân vật then chốt trong đội ngũ chuyên viên kinh tế của Tổng thống Mỹ George W. Bush, sẽ cầm đầu một đoàn doanh thương Mỹ sang thăm và làm việc tại Việt Nam. Đây cũng là phái bộ phát triển thương mại cấp bộ trưởng đầu tiên đến Việt Nam gồm 25 giám đốc điều hành của các công ty lớn. Họ sẽ được giới thiệu với các doanh nhân địa phương với hy vọng sẽ tìm được một số đối tác mới. Hai điểm đến chính của đoàn là Hà Nội và TP.HCM. Trong khi đó, theo đánh giá của các doanh nhân Nhật Bản, công nhân Việt Nam đáng tin cậy hơn nhiều nước về kỷ luật và trách nhiệm lao động. Trong tình hình giao thương giữa hai nước đang phát triển mạnh, ưu tiên hàng đầu của ông Gutierrez là vận động Việt Nam, một trong những quốc gia có nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh nhất châu Á, mở rộng thị trường hơn nữa để nhập thêm hàng của Mỹ. Hiện Mỹ vẫn nhập siêu trong hoạt động buôn bán với Việt Nam và sự mất cân bằng giao thương là khá lớn. Thâm hụt mậu dịch của Mỹ với Việt Nam đã vượt quá 6,4 tỉ USD trong 8 tháng đầu năm nay, nhưng con số này vẫn tiếp tục tăng. Năm 2006, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ 8,6 tỉ USD hàng hóa, nhưng chỉ nhập 1,1 tỉ USD hàng từ Mỹ. Việt Nam với tư cách là thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) được các công ty Mỹ xếp vào nhóm các thị trường quan trọng cả về xuất khẩu và đầu tư. Bộ trưởng Thương mại Mỹ Carlos Gutierrez Đáp ứng qui định của WTO, Việt Nam đã bắt đầu cắt giảm mức thuế quan áp dụng cho hàng ngàn mặt hàng nhập khẩu, từ nông sản đến xe hơi. Tuy nhiên, các công ty Mỹ muốn có sự minh bạch, cơ sở pháp lý phù hợp và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hơn nữa, để họ thuận lợi và thoải mái hơn khi vào Việt Nam làm ăn. Họ muốn Đạo luật số 50 về quyền sở hữu trí tuệ ban hành năm 2006 của Việt Nam có sự điều chỉnh trong những lãnh vực quan yếu, như xếp vào tội hình sự tất cả mọi vi phạm bản quyền trong lãnh vực thương mại, và bảo vệ tác quyền cho cả phim ảnh và băng đĩa nhạc. Nhưng ông Gutierrez không đặt nặng vấn đề thâm hụt mậu dịch, mà xem đây là sự vận hành bình thường của thị trường khi các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ vẫn cần hàng hóa của Việt Nam hơn phía Việt Nam cần hàng Mỹ. Vấn đề là phải tạo thêm điều kiện cho giới doanh nhân Mỹ xâm nhập thị trường Việt Nam để giới thiệu hàng hóa và dịch vụ của mình. Hiện phía Mỹ đã đưa ra nhiều sáng kiến với hy vọng giúp giúp giảm nhẹ thâm hụt mậu dịch, chẳng hạn như Hiệp định Khung về Thương mại và Đầu tư được ký vào tháng 6.2007. Mỹ cũng tìm cách khống chế dòng chảy của hàng dệt may Việt Nam vào Mỹ bằng cách áp dụng cơ chế theo dõi và điều tiết hoạt động xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam vào Mỹ. Hiện tổng kim ngạch hàng dệt may của Việt Nam xuất sang Mỹ đã lên 5,1 tỉ USD trong 8 tháng đầu năm nay, và mỗi năm tăng 30%. Mỹ là thị trường xuất khẩu chủ lực của hàng dệt may Việt Nam. Công nhân Việt Nam đáng tin cậy hơn công nhân nhiều nước “Các doanh nghiệp Nhật đang chuyển hoạt động sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam, và xa hơn là một số nước Đông Âu và Nam Mỹ trong một chiến lược giảm phí tổn lao động” – báo The Times (Anh) đã đưa tin như thế trong một bài viết về tình hình đầu tư nước ngoài ở Việt Nam. Theo cuộc điều tra của tờ báo thì một trong các nguyên nhân chính khiến các công ty lớn của Nhật phải xét lại nơi đến của đồng vốn là mức tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ không thua gì TQ của Việt Nam. Ngoài ra, lương trung bình của công nhân Việt Nam chưa đến 90 USD một tháng, trong khi lương trung bình của công nhân TQ gấp đôi và lương công nhân Nhật gấp 5 lần. Hãng Toyota trưng bày xe Tuy nhiên, các doanh nhân Nhật không chỉ chú ý đến nguồn lao động rẻ, mà từ năm 2003 họ đã bắt đầu chuyển dần đầu tư sang Việt Nam khi các nhà máy của Nhật ở TQ sợ nguy cơ bị dịch bệnh hoành hành. Ngoài ra, cuộc đảo chính quân sự tại Thái Lan vào năm 2006 cũng tác động mạnh lên công việc làm ăn của các doanh nhân Nhật tại nước này, buộc họ phải ngưng triển khai hoặc mở rộng các dự án đầu tư, để chờ tình hình ổn định. Khi sang làm ăn tại Việt Nam, nhiều nhà quản lý phân xưởng Nhật nhận thấy mức độ siêng năng cần mẫn của công nhân Việt Nam không thua gì công nhân Nhật. Trong quá trình sản xuất, công nhân Việt Nam cũng đáng tin cậy hơn công nhân nhiều nước khác. Sau một thời gian ngắn nắm tình hình, năm 2006, người Nhật quyết định tăng gấp đôi số tiền đầu tư vào Việt Nam. Những tai nạn liên quan đến đồ chơi trẻ con, thực phẩm, dược phẩm và quần áo sản xuất tại TQ càng khiến các doanh nhân Nhật khẳng định những gì họ so sánh và nhận thức là đúng. The Times dẫn chứng sự thay đổi chiến lược đầu tư của doanh nhân Nhật bằng quyết định của công ty Yamaha nâng sản lượng xe máy sản xuất ở Việt Nam lên 700.000 chiếc/năm; hãng Canon chọn Việt Nam làm nơi lắp ráp và thử nghiệm máy photocopy; công ty IHI thì chuyển hoạt động thiết kế tàu biển sang cảng Hải Phòng; còn người khổng lồ Toshiba chuyển hẳn một bộ phận nghiên cứu và phát triển sang Việt Nam. Giám đốc Công ty Thương mại Mitsui lớn nhất Nhật Bản sau khi khai trương chi nhánh tại Hà Nội đã tuyên bố với các nhà báo Nhật, là trong tương lai gần Việt Nam sẽ trở thành trung tâm giao dịch và thương mại đáng tin cậy hơn cả Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, theo tờ International Herald Tribune thì dù viễn cảnh rất sáng sủa của đầu tư và nền kinh tế nói chung, nhưng các giới chức Việt Nam vẫn phải cảnh giác về những thoái bộ có thể xảy ra, nếu đầu tư nước ngoài tăng mà phía Việt Nam vẫn không bổ sung kịp lực lượng chuyên viên, công nhân lành nghề vốn đang thiếu, nâng cấp và mở rộng hạ tầng cơ sở cũng như hoàn thiện hệ thống pháp lý cho phù hợp với quá trình hội nhập quốc tế và thuận lợi cho việc làm ăn của các doanh nghiệp. “Việt Nam có nhiều cơ hội nhưng cũng có nhiều thách thức cho các nhà đầu tư nước ngoài” – một quan chức Việt Nam nói. NG. HẢO DŨNG (Theo AsiaPulse, Bloomberg, International Herald Tribune 9.2007)