World’s best bottoms

Dân không vô cảm

Ông tổ trưởng tổ dân phố nơi cô Bình bị “hành hạ suốt 13 năm” vừa bị chính quyền quận Thanh Xuân bãi nhiệm. Có lẽ chính quyền muốn bày tỏ một thái độ “không vô cảm”. Tuy nhiên, sự ra đi của một nhân vật nằm ở vị trí cuối cùng và làm việc gần như không ăn lương này liệu có thể lấp đầy những “lỗ hổng” của hệ thống?

Câu chuyện tưởng đã kết thúc có hậu: hai vợ chồng chủ tiệm phở bị bắt; người giải cứu cô, bà lão 70 tuổi, nhận được bằng khen; nhiều cán bộ ban ngành, đoàn thể đã lên ti vi hứa sẵn sàng giúp đỡ. Nhưng sự kiện “ông tổ trưởng” và tiết lộ mới nhất của “người đàn bà 70 tuổi” này đã xới lại hai vấn đề mà chúng tôi đề cập dưới đây.

Bà Hà Thị Bình vừa kể với phóng viên báo Pháp Luật TP.HCM: sau khi giúp cô gái trốn thoát, bà đưa cô về trốn tại nhà một người con của mình. Một cảnh sát đến đó và phát hiện ra Bình khi cô đang ăn cơm. Chỉ hai tiếng đồng hồ sau, vợ chồng chủ quán phở mò tới. Bà Bình không kết luận gì, chỉ “linh tính thấy có điều chẳng lành”. Ngay lập tức, bà đưa cô gái đi trốn tại một trang trại ở cách Hà Nội 25km.

Chi tiết ấy góp phần lý giải vì sao, khi cô gái được giải cứu từ “quán phở”, bà Bình đã không đưa cô đến đồn công an hay một cơ quan chính quyền gần nhất như lẽ thường một người dân gặp nạn nên làm. Bà Bình cũng đã cho báo chí biết ngay từ khi nội vụ vỡ ra trước công luận: trước khi quyết định tự tay giải cứu cô gái, bà đã đích thân 4 lần báo cáo công an phường mà không có kết quả gì.

Cũng trong ngày mà bà Bình kể chi tiết ấy, phóng viên Đức Trung của báo Nông nghiệp cũng tường thuật một sự kiện mà anh từ nhân chứng trở thành nạn nhân. Khuya 9.11, khi chứng kiến một cảnh sát giao thông đánh một người chạy xe ngược chiều trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, Bình Thạnh, anh Trung đã tới khuyên can. Sau khi biết anh là nhà báo, Trung được mời về phường làm nhân chứng. Tuy nhiên, trên đường đi, hai kẻ lạ mặt đã ép anh té xuống đường và lao vào đánh anh tới tấp. Theo lời kể của anh Trung, hai kẻ côn đồ này biết anh là nhà báo đang trên đường về phường làm nhân chứng cho vụ cảnh sát đánh dân vừa nói ở trên.

Không có nhiều hy vọng là sự việc sẽ được điều tra rốt ráo để biết chắc sự liên hệ giữa hai kẻ côn đồ đánh anh Trung với hành vi đánh dân của người cảnh sát mà anh định làm nhân chứng. Cũng như không thể kết luận vợ chồng chủ quán phở tìm ra nơi cô gái trốn có liên hệ tới sự bắt gặp của anh cảnh sát đến nhà con bà Bình. Nhưng, mối quan hệ của người dân và các cơ quan bảo vệ pháp luật không chỉ bị chi phối bởi những tình tiết được chính các cơ quan này làm sáng tỏ. Nó còn được vận hành theo một cơ chế khác, cơ chế của lòng tin. Lòng tin là yếu tố quyết định để những người dân như bà Bình quyết định: mang cô gái lên đồn cảnh sát hay đưa cô đi trốn tận rừng núi Hoà Bình.

Không có ở đâu “bộ máy” được thiết kế để nắm dân “chặt chẽ” như ở ta. Nơi cơ sở, ngoài công an khu vực, còn có các chi hội, chi đoàn; ngoài các chi hội, chi đoàn còn có tổ trưởng, tổ phó dân phố; rồi dân phòng, rồi các cộng tác viên dân số…

Vụ một cô gái bị hành hạ suốt 13 năm ngay giữa một phường của thủ đô mà không bị phát hiện, cho dù rất cá biệt cũng không thể không phân tích những nguyên nhân bắt đầu từ hệ thống. Bà Nguyễn Thị Huyền Mùi, bí thư Đảng uỷ phường Nhân Chính hùng hồn: “Tôi tự hào rằng phường Nhân Chính có hệ thống chính trị từ phường đến khu dân cư rất chặt chẽ. Các bí thư chi bộ ở dưới báo lên. Sau đó thường vụ, ban chấp hành họp… Như thế có thể nói là chúng tôi nắm tình hình rất chắc. Hàng tháng, phường đều họp tất cả các hội, đoàn thể từ thanh niên, phụ nữ, chữ thập đỏ, tổ trưởng, tổ phó dân phố… để họ phản ánh”. Vậy mà sự việc trên đây, bà Huyền Mùi chỉ “biết qua báo đài”.

Không chỉ có những nhà lãnh đạo cấp phường như bà Huyền Mùi tự hào về “hệ thống”. Không có ở đâu “bộ máy” được thiết kế để nắm dân “chặt chẽ” như ở ta. Nơi cơ sở, ngoài công an khu vực, còn có các chi hội, chi đoàn; ngoài các chi hội, chi đoàn còn có tổ trưởng, tổ phó dân phố; rồi dân phòng, rồi các cộng tác viên dân số… Thế nhưng, một bé gái bị hành hạ như nô lệ suốt 13 năm ngay giữa thủ đô, hệ thống ấy vẫn không phát hiện được.

Có thể bản chất của vấn đề nằm ở chỗ, như ông Nguyễn Xuân Thịnh, chủ tịch phường Nhân Chính nói: “Dân không báo nên tôi không biết”. Cho dù có các báo cáo thường xuyên từ những thiết chế do phường nắm giữ, phường cũng không thể biết hết mọi thứ khi “dân không báo”. Nhưng dân chỉ có thể báo khi dân tin và muốn được dân tin, người lãnh đạo những thiết chế ấy phải “do dân” lựa chọn và quyết định.

Vụ cô gái bị hành hạ 13 năm, dù sao, cũng đã làm lộ sớm vấn đề cốt lõi của hệ thống. Những người nắm giữ các mắt xích quan trọng nhất trong hệ thống chính trị ở phường Nhân Chính chắc chắn đều phải là những người được cấp uỷ và bà bí thư Đảng uỷ tin dùng. Bà Huyền Mùi không ngần ngại tuyên bố là bà “tự hào về hệ thống” ấy. Nhưng, nếu như người dân cũng không có đủ lòng tin và niềm tự hào vào những thiết chế đó như bà, thì kết quả, như chúng ta chứng kiến, “dân đã không báo” cho hệ thống những gì đang xảy ra, đang nhen nhúm. Và hệ thống ấy đã phải “ngạc nhiên” khi sự việc bị “vỡ” ngay chính trong phường mình.

Huy Đức